Stres w naszym życiu

Nieustannie rośnie tempo naszego życia, spieszymy się, żyjemy w napięciu, pełni obaw o to, czy podołamy, czy zdążymy, czy się nie skompromitujemy. Napięcie, obawy, stawiane sobie coraz wyższe wymagania – to wszystko stanowi codzienność wielu z nas.

Kilka dni temu prowadziłam szkolenie na temat stresu i tego czy nam pomaga, czy nam szkodzi w życiu. I choć odpowiedź nie jest prosta, chciałam podzielić się z Wami kilkoma informacjami.

Stres

Czym jest STRES i co go wywołuje?

„Stres kojarzy się zazwyczaj z takimi uczuciami, jak strach, złość czy smutek. Niepokój czy lęk jest ostrzeżeniem przed niebezpieczeństwem. Sprawia, że szukamy dróg wyjścia z sytuacji, planujemy i mobilizujemy siły do przeciwstawienia się złu. Złość jest informacją o tym, że ktoś lub coś wchodzi nam w drogę, pobudza do walki, byśmy usunęli przeszkody. Smutek lub przygnębienie informują o stracie, o tym, że musimy z czegoś zrezygnować czy pozwolić komuś odejść. Pozornie zbędne, w rzeczywistości emocje te były i są nam potrzebne do życia” (D. Lebda 2020, s. 19).

Jak czytamy w Słowniku wyrazów obcych, STRES (z ang. Stress = nacisk, ciśnienie) to stan ogólnej mobilizacji sił organizmu, będący reakcją na działanie silnych bodźców fizycznych lub psychicznych, mogący – przy dłuższym trwaniu – doprowadzić do zaburzeń czynnościowych, a nawet chorób organizmu.

To reakcja na pojawienie się stresorów.

Natomiast STRESOR to czynnik fizjologiczny lub psychiczny, który utrudnia lub uniemożliwia zaspokojenie potrzeb i wykonanie zamierzonych zadań, element wywołujący stres. Mówiąc krócej to niepożądana presja zewnętrzna (M. Clayton 2012, s. 23).

Stres jest reakcją człowieka na trudne sytuacje. Przy czym stan stresu wywołany w organizmie człowieka przez określoną trudność utrzymuje się zwykle dłużej niż trwa sama sytuacja trudna, która go wywołała, a jego następstwem może być szereg obciążeń „posytuacyjnych” (J. Reykowski 1966s, s62 i nast.).

Rodzaje sytuacji trudnych

 Tadeusz Tomaszewski wyróżnił następujące sytuacje trudne:

  • sytuacje deprywacji – to takie sytuacje, w których podmiot działający pozbawiony jest czegoś, co jest potrzebne do jego normalnego życia lub funkcjonowania; sytuacje, w których nie są zaspokojone jakieś podstawowe potrzeby podmiotu;
  • sytuacje przeciążenia – powstają, gdy trudność zadania jest na granicy możliwości podmiotu, na granicy jego sił fizycznych, umysłowych lub wytrzymałości nerwowej;
  • sytuacje utrudnienia – powstają, gdy możliwość wykonania zadania zostaje zmniejszona wskutek pojawienia się w sytuacji jakichś elementów zbędnych (przeszkód) lub nieobecności jakichś elementów potrzebnych (braków);
  • sytuacje konfliktowe – powstają wtedy, gdy człowiek znajduje się w polu działania sił przeciwstawnych. Mogą to być zarówno siły fizyczne, jak: sprzeczne naciski społeczne lub moralne;
  • sytuacje zagrożenia – powstają, gdy istnieje zwiększone prawdopodobieństwo naruszenia jakiejś wartości cenionej przez podmiot działający: życia, zdrowia, jego samego i jego bliskich, własności, uprawnień, pozycji społecznej, dobrego imienia, poglądów, samopoczucia, samooceny (T. Tomaszewski 1977, s. 32-35).

Te różne sytuacje mogą dodatkowo występować równocześnie, mogą pozostawać od siebie w zależności.

Rodzaje stresu

Stres możemy podzielić na dwa główne rodzaje – stres krótkotrwały i długotrwały(przewlekły)

Stres krótkotrwały – charakteryzuje się wyrzutami do krwi niewielkich ilości adrenaliny i kortyzolu, może uratować nam życie, np. gdy potrzebna jest natychmiastowa ucieczka.

Stres długotrwały (przewlekły) jest bardziej niebezpieczny, bo powoduje, ze hormony stresu są pompowane do krwi miesiącami lub latami (A. Witkiewicz 2020, s. 28).

Stresory

Źródłem stresu mogą być czynniki zewnętrzne, jak i wewnętrzne, zwane stresorami.

Możemy je podzielić na 2 podstawowe grupy:

  • Stresory zewnętrzne – nadmiar lub brak bodźców, cisza, hałas, tłok, bałagan, bród, styl życia i jego zmiany, presja czasu, monotonia, brak wsparcia, wygórowane wymagania innych, za dużo lub za mało zadań, zmiany w pracy, konflikty, odpowiedzialność za innych itp.
  • Stresory wewnętrzne – zmęczenie, wyczerpanie, martwienie się kłopotami rodzinnymi, ekscytacja odczuwana w związku z różnymi wydarzeniami (np. ślub, narodziny, wyjazd), utrata kogoś bliskiego, zwycięstwo, porażka, wartości, przekonania.

Powyższe czynniki są ze sobą powiązane, np. problemy w pracy (stresor zewnętrzny) – wywołują w nas reakcje emocjonalne, a odczuwane silne emocje są stresorem wewnętrznym.

Inny podział stresorów:

  • stresory silne i ograniczone w czasie (np. wizyta u dentysty, czekanie na wynik badania, matura, wypadek, katastrofa);
  • stresory mające określone następstwa (np. utrata kogoś bliskiego, utrata pracy);
  • powtarzające się stresory okresowe (np. powtarzające się zebrania, narady, sesje egzaminacyjne)
  • stresory przewlekłe (np. wyniszczająca choroba, długotrwały konflikt rodzinny).

Stresory można podzielić też według tego, jakich sfer funkcjonowania człowieka dotyczą:

  • stresory fizyczne (hałas, gorąco, zimno, zmienność temperatur, zmiany ciśnienia powietrza, głód, infekcje, urazy, ciężka praca fiz., długotrwałe prowadzenie samochodu, nadmiar bodźców);
  • stresory psychiczne (obawa, ze nie sprosta się podstawowym zadaniom, nadmierne obciążenie zadaniami, niedociążenie zadaniami, brak samodzielności, brak czasu, utrata kontroli;
  • stresory społeczne (konflikt, izolacja, niepożądana wizyta, strat bliskich, mobbing).

Najczęstsze obszary rodzące stres w naszym życiu

  1. Miejsce pracy i pełniona funkcja zawodowa
  2. Szkoła – relacje z nauczycielami, rówieśnikami, strach przed oceną, przed odpowiedzią, obawa przed ośmieszeniem, nadmierna dyscyplina, brak wsparcia, osamotnienie, nękanie;
  3. Rodzina – brak miłości, brak poczucia bezpieczeństwa, konflikty rodzinne, problemy materialne, rywalizacja, życie seksualne, stres na linii dzieci-rodzice;
  4. Osobiste cechy i nastawienie – kompleksy, niskie poczucie własnej wartości, negatywna samoocena, pesymistyczne nastawienie, zawyżone aspiracje, nadmierny perfekcjonizm, potrzeba dominacji, wrogość wobec innych ludzi i narcyzm;
  5. Organizm/ stan zdrowia – pogorszenie się stanu zdrowia, niesprawność/ pogarszająca się sprawność, mankamenty urody (subiektywne przekonania), starzenie się, brak samoakceptacji.

Reakcje ludzi na stres

  • REAKCJE NA STRES UMIARKOWANY – szybsze działania, zwiększona spostrzegawczość i koncentracja, wzrost wydajności mózgu, stymulacja do aktywności, gotowość do walki o swoje interesy.
  • REAKCJE NA STRES PRZEWLEKŁY – obniżona koncentracja, nerwowość, problemy zdrowotne (np. choroby somatyczne, bóle głowy, stany depresyjne, przygnębienie, objadanie się, ucieczka w nałogi, zaburzenia snu, obgryzanie paznokci, problemy z koncentracją), rezygnacja, ucieczka, obniżenie samooceny.

Stres, jak widzimy nie jest zjawiskiem prostym. Ogarnia wiele stref naszego życia i kontroluje nasze zachowania. Pomaga nam, gdy konieczne są reakcje automatyczne, bezwarunkowe, np. na sytuacje dla nas zagrażające. Pod wpływem nagłego stresu wyrzuty kortyzolu i adrenaliny sprawiają, że potrafimy zareagować błyskawicznie np. na niebezpieczną sytuację na drodze, albo w czasie egzaminu nagle przypominamy sobie treści, których wydawało się nie opanowaliśmy wystarczająco dobrze. Pod wpływem stresu potrafimy mobilizować się do działania, wyzwalać nową energię, by coś wykonać, zakończyć, zrobić.

Jednak długie funkcjonowanie w stresie nie sprzyja naszemu zdrowiu i temu, jak radzimy sobie w różnych sytuacjach. Pracując w permanentnym stresie popełniamy liczne błędy, obciążamy nasz organizm, co przekłada się na pogarszający się stan naszego zdrowia, wypalenie, obniżenie poczucia własnej wartości, długotrwały stres może prowadzić do depresji i licznych chorób.

A jak chcesz sprawdzic swój poziom stresu możesz wykonac sobie dwa szybkie testy:

Linki:

https://www.idrlabs.com/pl/3-minutowy-test-na-poziom-stresu/test.php

https://promentalnie.pl/test-na-stres/

Bibliografia:

Lebda D., Stres ma wielkie oczy, „Coaching EXTRA” 2020, nr 2.

Słownik wyrazów obcych, red. B. Pakosz i In., Warszawa 1991, PWN.

Clayton M., Zarządzanie stresem, czyli jak sobie radzić w trudnych sytuacjach, Warszawa 2012, Wyd. Samo Sedno.

Reykowski J., Funkcjonowanie osobowości w warunkach stresu psychologicznego, Warszawa 1966, PWN.

Psychologia, red. T. Tomaszewski, Warszawa 1977, PWN.

Witkiewicz A., Ucisz cały ten zgiełk, „Coaching EXTRA” 2020, nr 2.

0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments